Miesięczne archiwum: Listopad 2014

Mediacja jako alternatywna forma rozwiązywania konfliktów – Natalia Biszkont

Mediacja jako alternatywna forma rozwiązywania konfliktów

Spory można i warto rozwiązywać bez udziału sądu. Każdy może znaleźć się w sytuacji jakiegoś sporu. Nie zawsze wymaga to angażowania sądu. W każdej sytuacji można rozważyć skorzystanie z alternatywnych sposobów rozwiązywania konfliktów jakim jest mediacja czy arbitraż. Taka możliwość daje polski ustawodawca, który wprowadził przepisy prawne dające podstawę pojednawczego działania poza sądem pełną akceptację wyników takich postepowań przez Państwo. Idea mediacji, jako alternatywnej metody rozwiązywania konfliktów i sporów, po raz pierwszy pojawiła się w polskim prawie w ustawie z 1991roku o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, następnie w kodeksach karnych w 1997 roku, ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich w 2001 roku, w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w 2004 roku, zaś od 10 grudnia 2005 roku instytucja mediacji zaistniała w sprawach cywilnych.

Mediacja jest to dobrowolne, poufne i niesformalizowane pozasądowe postępowanie w sprawach, w których możliwe jest zawarcie ugody, prowadzone między stronami określonego sporu przez osobę trzecią- bezstronnego mediatora celem doprowadzenia do ugodowego załatwienia sporu.  Mediacją rządzą pewne zasady. Mają one na celu utrwalenie wzorca, zgodnie z którym mediacja jest narzędziem pochylnym stronom, pozbawionym bezdusznych i biurokratycznych cech, gdzie sam zainteresowany rozstrzygnięciem sporu nie jest tylko biernym obserwatorem tego co się wokół niego dzieje, ale „głównym bohaterem postępowania, który sam może wskazywać swoje roszczenia i decydować na jakie ustępstwa jest gotów się zgodzić. Pierwszą zasadą mediacji jest dobrowolność. Tylko strony, nawet w przypadku mediacji sądowej, mają wyłączne prawo decydować o tym czy chcą, aby na drodze ugodowej dążyć do rozstrzygnięcia dzielącego ich konfliktu. Nawet, jeśli jedna ze stron optowałaby za takim rozwiązaniem, drugiej w żaden sposób do podjęcia podobnej decyzji nie można zmusić. Co więcej, każda ze stron może zrezygnować w dowolnym momencie z postępowania mediacyjnego, bez podania przyczyny. Ta sama zasada dotyczy wyboru osoby mediatora. Musi on zostać zaakceptowany przez każdą ze stron. W przypadku zmiany zdania, każda ze stron może wnosić  o jego zastąpienie przez inną uprawnioną osobę. Kolejną zasadą jest bezstronność. Mediator to osoba bezstronna i neutralna. W sposób obiektywny, uwzględniając słuszne interesy stron i ich cele, winien dążyć do zawarcia pomiędzy nimi ugody. Mediator nie ma prawa narzucać własnych rozstrzygnięć stronom, ani też wyrażać w toku postępowania mediacyjnego swoich prywatnych opinii. W przypadku mediacji ewaluatywnej mediator może sugerować pewne rozwiązania, w jego opinii najkorzystniejsze dla obu stron, nie jest on jednak nigdy decydentem. Rolą mediatora jest zapewnienie stronom takich warunków rozmowy, w których w sposób niczym nieskrępowany i komfortowy będą mogły wyrazić swoje oczekiwania i propozycje, co w konsekwencji doprowadzi do przyjęcia przez nie jednolitego rozwiązania danego sporu. Trzecią zasadą jest poufność. Postępowanie mediacyjne nie jest jawne, a mediator obowiązany jest zachować w poufności wszystko o czym dowiedział się w jego toku. Zasada ta ma na celu stworzenie stronom idealnych warunków, w których będą mogły rozmawiać o wszystkich aspektach łączącego je stosunku prawnego i wynikłego z niego sporu, bez obawy, że jakakolwiek informacja będzie mogła w późniejszym czasie zostać wykorzystana przeciwko nim. Stąd też, właśnie, mediator nie może być świadkiem w postępowaniu sądowym w sprawie, której stronom nie udało się uprzednio załatwić w ugodowy sposób. Celem mediacji jest wypracowanie rozwiązania satysfakcjonującego strony konfliktu, a nie ustalenie, kto ma rację w sporze. Mediacja służy załagodzeniu lub wygaszeniu konfliktu istniejącego między stronami, co jest tym łatwiejsze do osiągnięcia, że osoby dotychczas pozostające w konflikcie są równouprawnionymi partnerami w rozmowie, w poszukiwaniu rozwiązania dzielącego ich sporu. Nikt nie może narzucać stronom sposobu rozwiązania sporu, to same strony są odpowiedzialne za wynik mediacji. Mediacja ma zaskakująco wiele zalet, między innymi: służy zapewnieniu harmonii społecznej i konstruowaniu prawidłowych relacji międzyludzkich, sprzyja budowaniu porozumienia, łamaniu barier i niwelowaniu napięcia społecznego, zwiększa gwarancję usunięcia na trwałe konfliktu, do jakiego doszło pomiędzy stronami, pozwala spojrzeć na spór z innej perspektywy, skłonić strony do rozważenia problemu z punktu widzenia drugiej strony, zaspokaja potrzebę opowiedzenia o swoich krzywdach, doznanym poczuciu niesprawiedliwości, zapewnia wyższą skuteczność realizowania porozumień, bowiem strony, które same je wypracowały, czują się także odpowiedzialne za ich wykonanie.

Mediacja w sprawach cywilnych

Mediacja może być prowadzona we wszystkich sprawach cywilnych, w których dopuszczalne jest zawarcie ugody, tj. w sprawach, w których wynik postępowania jest zależny od woli stron. Zawarcie ugody, a tym samym prowadzenie mediacji, jest więc możliwe np. w sprawach o: zapłatę, zniesienie współwłasności, dział spadku, podział majątku wspólnego, należności ze stosunku pracy, rozstrzygnięcie o istotnych sprawach rodziny, zaspokojenie potrzeb rodziny, alimenty, ustalenie kontaktów z dzieckiem.

W sprawach o rozwód i separację, jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, przedmiotem mediacji może być także pojednanie małżonków. Jeśli do pojednania nie dojdzie, celem mediacji może być ugodowe rozwiązywanie kwestii dotyczących: zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi czy też spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w wyroku orzekającym rozwód lub separację. Mediacja może także odgrywać istotną rolę w opracowywaniu przez strony porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Strony mogą bowiem w sposób bardzo szczegółowy i uwzględniający ich indywidualną sytuację określić między innymi: miejsce zamieszkania dziecka,  sposób i harmonogram kontaktów z dzieckiem, zarówno osobistych, jaki i z użyciem innych technik komunikacyjnych, w tym określenia zasad pokrywania ich kosztów, udział w rozstrzyganiu o istotnych sprawach dziecka, zasad wychowawczych i systemy wartości przekazywanych dziecku, zasad pokrywania kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Tego typu mediację prowadzi się przed wszczęciem postępowania sądowego lub w jego trakcie. Możliwe jest także prowadzenie mediacji po zakończeniu postępowania. Prowadzi się ją na podstawie umowy o mediację i postanowienia sądu kierującego do mediacji. Umowa o mediację powinna w szczególności określać:

  • Przedmiot mediacji,  tj. przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wyniknął lub może wyniknąć,
  • Osobę mediatora albo wyboru mediatora.

Umowa o mediację może zostać zawarta w postaci odrębnej umowy lub klauzuli mediacyjnej w umowie głównej. Klauzula mediacyjna to odrębne postanowienie wprowadzone przez strony do zawieranej umowy, na podstawie którego strony zobowiązują się, że w przypadku, gdyby w przyszłości doszło pomiędzy nimi do sporu, zanim skierują sprawę na drogę sądową skorzystają z mediacji. Mediacja prowadzona na podstawie umowy o mediację jest autonomiczna w stosunku do postępowania sądowego, zatem może być prowadzona zarówno przed wszczęciem postępowania sądowego, jak i w jego trakcie oraz po jego zakończeniu. Umowa o mediację nie musi być zawarta na piśmie. Może być ona również zawarta poprzez samo wyrażenie zgody na mediację.

Sąd aż do zamknięcia pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawę może skierować strony mediacji. Po zamknięciu tego posiedzenia sąd może skierować strony mediacji tylko na zgodny wniosek stron. Nie jest jednak możliwe skierowanie stron mediacji w sprawach rozpznawanych w postępowaniu nakazowym i upominawczym.

Mediacja gospodarcza i wynikająca z prawa pracy

Każdy przedsiębiorca wie, że szybkie uzyskanie zapłaty za wydane towary lub usługi, decyduje nie tylko o rentowności jego firmy ale często o przetrwaniu. W dobie dużej konkurencyjności na rynku, przedsiębiorcy coraz bardziej podkreślają korzyści płynące z nieujawnienia w swym otoczeniu informacji o nieporozumieniach ze swoimi kontrahentami. Taka negatywna informacja może być sygnałem dla konkurencji do przejęcia kontrahenta.

Jest powszechnie wiadome, że odzyskanie przez podmiot gospodarczy należności lub uzyskanie rozstrzygnięcia na drodze sądowej jest długotrwałe i wymaga specjalistycznej wiedzy. Należy też pamiętać o związanych z tym kosztach finansowych wynoszących co najmniej 5% wartości przedmiotu sporu, zagrożeniu utraty kontrahenta oraz ryzyku ujawnienia w sporze informacji z pogranicza poufnych. O atrakcyjności mediacji dla przedsiębiorców decydują jej podstawowe cechy. Mediacja to sposób osiągania porozumienia prze same strony, korzystające z pomocy bezstronnego mediatora, który pomaga im wypracować ugodę. Dobrze przeprowadzona mediacja zapewnia szybkie, odformalizowane postępowanie, przy niewielkich kosztach i z gwarancją zachowania poufności. Mediacja daje możliwość zachowania lub odbudowania dobrych relacji między stronami. Ugoda zawarta przed mediatorem, w odróżnieniu od ugody zawieranej przed sądem, daje możliwość ułożenia stosunków między podmiotami w sposób głębszy niż wynikający z zakreślonej w pozwie podstawy faktycznej i prawnej. Należy również zaznaczyć fakt, iż ugoda zawarta w mediacji nie jest wykonywana dobrowolnie, a co za tym idzie można wystąpić do sądu o nadanie jej klauzuli wykonalności i skierować jako tytuł wykonawczy do egzekucji. Do mediacji z zakresu prawa gospodarczego i prawa pracy można kierować każdy spór i konflikt, w którym dopuszczalne jest zawarcie ugody. Szczególnie dotyczy to spraw o zapłatę należności, wykonania umów, ustalenia odszkodowań, roszczeń wspólników i akcjonariuszy przeciwko spółkom, ustalenie obowiązków w ramach umowy konsorcjum. Podobne zasady obowiązują przy kierowaniu do mediacji spraw z zakresu prawa pracy. Podkreślić należy, że oprócz roszczeń pomiędzy pracodawcą i pracownikiem, w drodze mediacji można rozwiązać wszelkie konflikty występujące w miejscu pracy: między poszczególnymi pracownikami, zespołami i wydziałami. Mediacje sprawdzają się w konfliktach pomiędzy menadżerami, konfliktach w organach spółek oraz w rozwiązywaniu sporów i roszczeń związków zawodowych w stosunku do pracodawców.

Mediacja daje każdemu uczestnikowi wiele korzyści, między innymi:

  • Szybkie, tanie i proste postępowanie,
  • Rozwiązywanie problemu bez pogłębiania konfliktu,
  • Ograniczenie kosztów postępowania,
  • Gwarancję poufności postępowania oraz brak złego rozgłosu.

 

Mediacja w sprawach rodzinnych

Zakres spraw rodzinnych rozwiązywanych przy pomocy mediacji jest różnorodny. Najczęściej po pomoc zwracają się rodziny, dla których dobrowolne dojście do porozumienia jest alternatywą wobec możliwości prowadzenia konfrontacyjnego postępowania sądowego. I choć po podpisaniu porozumienia najczęściej taki dokument wędruje przed oblicze sędziego, to dzięki mediacjom zostaje wyeliminowana konfrontacja i dążenie do wygrania przez którąś ze stron. Charakterystyczne jednak dla mediacji rodzinnych jest to, że mediator wkracza w spór na długo po tym, jak konflikt zdążył się utrwalić, a strony okopały się w swoich stanowiskach. Oznacza to proces mediacyjny nie może mieć łatwego przebiegu. Najczęstszą grupą problemów rozwiązywanych na świecie przy pomocy mediacji są konflikty związane z rozwodem, w szczególności obejmujące spory o dzieci. Celem mediacji rozwodowych jest pomoc stronom w negocjacjach dotyczących: (1) podjęcia ostatecznej decyzji dotyczącej samej istoty rozwodu (w sytuacji wątpliwości lub gdy decyzja jednej ze stron, aby zakończyć małżeństwo pozostaje w sprzeczności w stosunku do drugiej strony), (2) ustalenia zasad opieki nad dzieckiem i przyjęcia rozwiązań szczegółowych, jak odwiedziny, wakacje dziecka, świadczenia alimentacyjne, materialne itp.; (3) rozstrzygnięcia spraw finansowych i własnościowych; (4) podjęcia wszystkich innych spraw, które wymagają wspólnych rozwiązań. Mediacje mogą też być pomocne w przypadkach adopcji, jako że proces ten składa się generalnie z dwóch etapów. Najpierw muszą zostać odebrane rodzicom biologicznym prawa rodzicielskie a dopiero potem mogą zostać ustalone nowe prawa pomiędzy adoptowanym dzieckiem a nowymi rodzicami. Innym problemem rozwiązywanym niekiedy przy pomocy mediacji mogą być sytuacje przemocy fizycznej w rodzinie. Ten rodzaj mediacji budzi liczne kontrowersje. Oznacza to, że pewni mediatorzy w pewnych warunkach zdecydują się na poprowadzenie takich mediacji, inni zaś nie. Kontrowersje wynikają z trudności dokonania jednoznacznej oceny takich interwencji. Składa się na to kilka przyczyn. Jedną z nich stanowi problem równowagi między stronami. Osoba, wobec której stosowana jest przemoc (najczęściej kobieta i/lub dziecko) występuje w roli słabszej strony przegrywającej zwykle w konfrontacji z agresorem. Toteż zasadne wydają się obawy o to, jak zrównoważyć układ sił w rozmowach negocjacyjnych.

 

Mediacje w szkole

Szkoła jest miejscem, gdzie spotykają się osoby pochodzące z różnych środowisk, kultur rodzinnych (często narodowych), wychowanych w różnych tradycjach i atmosferze. Wśród tej różnorodności osobowości ważne jest, aby znaleźć swoje miejsce i nauczyć się współistnieć z ludźmi, pomimo dzielących barier. Jednakże proces budowania wspólnoty nie jest wcale łatwy. Ścieranie się różnic często powoduje konflikty. Można nauczyć się rozwiązywać konflikty, biorąc pod uwagę oczekiwania wszystkich uczestników sporu. Mediatorem w szkole może być zarówno nauczyciel jak i uczeń czyli tak zwany mediator rówieśniczy. Osoba taka musi spełniać pewne wymagania, między innymi: musi cieszyć się zaufaniem kolegów i nauczycieli, reprezentuje wartości respektowane przez szkołę, jest przeszkolony w zakresie prowadzenia mediacji i stale doskonali swe umiejętności, posiada predyspozycje osobowościowe, rozwiązuje konflikty bez przemocy, szanuje innych ludzi bez względu na ich poglądy i wartości. Mediacja w szkole jest prowadzeniem pertraktacji w przypadku konfliktu między dwoma lub więcej uczniami, którzy nie potrafią się ze sobą porozumieć. Celem mediacji jest wprowadzenie takiego rozwiązania, w którym mamy do czynienia z dwoma zwycięzcami – brak tutaj przegranych. Mediacja kończy się pisemnym utrwaleniem rezultatów. Zawierają one między innymi przeprosiny za nieprzyjazne zachowanie, albo też ofertę rekompensaty strat i wyrządzonych szkód. Amerykańskie badania pokazują, że tak osiągnięte ustalenia prawie zawsze zostają dotrzymane. Sprawdza się to w każdym przypadku po upływie około 14 dni.

 

Mediacja w sprawach karnych

Mediacja w sprawach karnych to próba dobrowolnego porozumienia pomiędzy pokrzywdzonym i sprawcą przestępstwa w obecności neutralnej i bezstronnej osoby – mediatora. Wypracować obu stronom satysfakcjonujące – pod względem finansowym i moralnym porozumienie. Sprzyja trwałemu zakończeniu konfliktu karnego lub jego załagodzeniu. Mediacja ma na celu samodzielne wypracowanie przez pokrzywdzonego i sprawcę rozwiązania zadawalającego obie strony konfliktu, a nie ustalenie kto ponosi winę za przestępstwo, czy jaki był przebieg zdarzenia. Mediacja w sprawach karnych jest przede wszystkim dla osoby pokrzywdzonej. Służy jak najszybszemu zadośćuczynieniu za doznane w wyniku przestępstwa krzywdy i naprawieniu szkody wyrządzonej przestępstwem. Pokrzywdzony może wyrazić swoje emocje i uczucia oraz zdecydować o odpowiadającym mu sposobie naprawienia uczynionego przestępstwem zła. Sprawca ma szansę zrozumieć jak jego działanie wpłynęło na drugą stronę, jaką krzywdę jej wyrządziło i przejąć odpowiedzialność za swoje czyny. Sprawę do mediacji w sprawach karnych może skierować policja, prokurator czy sąd, natomiast pokrzywdzony i oskarżony mogą złożyć prowadzącemu postępowanie karne wniosek o mediację. Mediacja może i powinna być prowadzona we wszystkich sprawach, w których strony uczestniczące w zdarzeniu przestępczym chcą się spotkać i o nim porozmawiać. W praktyce do mediacji kierowane są sprawy w przypadku, gdy strony łączy jakaś zależność, popełnione przestępstwa są drobne, o mniejszym ładunku społecznej szkodliwości. Mediacji nie prowadzi się, gdy sprawa dotyczy zorganizowanej przestępczości, sprawca był wielokrotnie karany, jest bardzo zdemoralizowany. Aby wziąć udział w mediacji sprawca nie musi przyznawać się do winy. Istotne jest, aby okoliczności sprawy nie budziły wątpliwości, a strony zgadzały się co do podstawowych faktów.

 

Coraz częściej zdarza się, że mediację inicjuje sędzia podczas procesu sądowego. Wówczas strony konfliktu mają szansę na polubowne rozwiązanie sporu. Także w tym wypadku obowiązuje zasada dobrowolności – osoba nie przekonana do takiej mediacji może nie wyrazić zgody. Doświadczenie mediatorów pokazuje jednak, że często udział w spotkaniu informacyjnym w ośrodku mediacyjnym – umożliwiającym uzyskanie informacji o mediacji, odpowiedzi na pytania i wątpliwości nurtujące strony i bezpośredni kontakt z mediatorem – pomaga stronom przezwyciężyć obawy i zdecydować się na uczestnictwo w mediacji.

Autor: Natalia Biszkont

 

Bibliografia

  1. Christopher W. Moore – „Mediacje. Praktyczne strategie rozwiązywania konfliktów”. Wolters Kuwer 2009;
  2. Nordhelle Grethe – „Mediacja. Sztuka rozwiązywania konfliktów”. FISO 2010;
  3. http://www.mediacja.com/
  4. Agnieszka Rękas – „Czy tylko sąd rozstrzygnie nasz spór? Mediacja i sądownictwo polubowne”. Warszawa 2010.

 

 

 

 

 

 

KONKURS ADR – WYNIKI

Niezmiernie miło nam poinformować, iż I miejsce w konkursie na najlepszą pracę dot. ADR zajęła P. Natalia Biszkont, studentka I roku kierunku prawno-biznesowego na WPIA UMCS. Nasza Zwyciężczyni przedstawiła referat pod tytułem „Mediacja jako alternatywna forma rozwiązywania konflitków”, w którym szczegółowo zilustrowała postępowanie mediacyjne powołując się przy tym na obowiązującą w Polsce podstawę prawną; precyzyjne scharakteryzowała różne rodzaje mediacji oraz zaprezentowała dojrzałe wnioski.

Drugie miejsce zajęła P. Sylwia Karnecka, która w swojej pracy skupiła się na dość nowym i dopiero co rozwijającym się temacie dotyczącym mediacji jako sposobie rozwiązywania konfliktów na uczelniach. Trzecie miejsce natomiast zajął P. David Drewniak, którego referat odnosił się do aspektów psychologicznych mediacji, istotnych dla osiągnięcia pozytywnego rezultatu tej formy rozwiązywania konfliktów jakim jest porozumienie stron.

Chcielibyśmy podziękować wszystkich biorącym udział  w konkursie za chęć podzielenia się z nami swoją wiedzą i poglądami dot. alternatywych metod rozstrzygania konfliktów. Spore zainteresowanie konkursem jak i MDM potwierdza nasze przekonanie, iż o mediacjach i innych sposobach rozwiązywania sporów należy mówić, także wśród studentów. Dziękujemy jeszcze raz i serdecznie zapraszamy do przyłączenia się do naszego Koła!!!

I MIEJSCE: Natalia Biszkont  „Mediacja jako alternatywna forma rozwiązywania konfliktów”
II MIEJSCE: Sylwia Karnecka  „ Mediacja jako alternatywna metoda rozwiązywania sporów na Uniwersytecie”
III MIEJSCE: David Drewniak  „Rola komunikacji interpersonalnej w procesach mediacyjnym”